Nieuw kadaster van actieve huisartsen

633 huisartsen te weinig in Wallonië

Om het tekort aan huisartsen op te vangen en alle artsen te vervangen die de komende vijf jaar naar verwachting met pensioen gaan, zijn er in Wallonië 633 extra huisartsen nodig. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van de Waalse overheidsdienst Aviq.

Sinds 2016 publiceert Aviq (de Waalse tegenhanger van het Departement Zorg) het "register van actieve huisartsen in Wallonië", samengesteld aan de hand van gegevens die het heeft verzameld via huisartsennetwerken.

De meest relevante informatie is ongetwijfeld het aantal actieve huisartsen in verhouding tot de bevolking. In 2024 waren er in Wallonië 56 meer actieve huisartsen dan het jaar ervoor (+1,49%). Deze toename is uiteraard welkom in een algemene context van huisartsentekorten en laat zelfs een lichte versnelling zien (de gemiddelde jaarlijkse toename over de afgelopen zeven jaar bleef beperkt tot +1,19%).

Forse daling in Luxemburg

De toename is in bijna alle provincies te zien: +12 huisartsen in Waals-Brabant (Waals-Brabant kent de grootste toename in het aantal artsen: +2,71%), +33 huisartsen in Henegouwen (+2,46%), +12 huisartsen in Luik (+1,05%), +5 huisartsen in Namen (+0,87%). Maar in de provincie Luxemburg is er een daling van 6 huisartsen te zien, op een totaal van slechts 255 huisartsen (-2,35%). In negen jaar tijd heeft Luxemburg 7% van zijn huisartsen verloren.

Doordat artsen ook minder uren presteren dan vorige generaties, komt die daling van 7% artsen overeen met een daling van 21% van het aantal voltijdsequivalenten (FTE) huisartsen. De toename van deeltijds werk, organisatorische veranderingen (gerelateerd aan administratieve overbelasting) en de feminisering van het beroep worden het vaakst genoemd als verklaring voor deze daling van het aantal werkuren.

Een medische woestijn in de Ardennen

De berekening van de medische dichtheid bevestigt de kritieke situatie in de provincie Luxemburg. Negentig huisartsen per 100.000 inwoners is de symbolische maatstaf die Aviq hanteert om te bepalen of een regio, met een gegeven bevolkingsaantal, een tekort aan artsen kent. Op het niveau van de provincie wordt die drempel meestal bereikt: een tekort in landelijke gebieden wordt gecompenseerd door een overaanbod aan huisartsen in steden.

Dit is echter niet het geval voor de provincie Luxemburg, die fors onder deze drempel van 90 artsen per 100.000 inwoners is gezakt: 84,4 huisartsen per 100.000 inwoners. In alle andere Waalse provincies is de medische dichtheid gemiddeld met +1,50% gestegen, waarbij Waals-Brabant het hoogst scoort met bijna 110 huisartsen per 100.000 inwoners.

Om ook de artsen te vervangen die naar verwachting de komende vijf jaar met pensioen gaan, zijn er 633 extra artsen nodig.

326 (of beter gezegd 633) artsen te weinig

Op gemeentelijk niveau is het aantal gemeenten met een huisartsen tekort stabiel gebleven ten opzichte van vorig jaar en zelfs licht gedaald ten opzichte van 2016 (132 in plaats van 151). "Deze verbetering geldt echter niet voor gemeenten met een ernstig tekort", merkt Aviq op. Zoals hierboven vermeld, is de situatie verbeterd in Waals-Brabant, Henegouwen en de provincie Namen, in mindere mate in de provincie Luik, maar niet in de provincie Luxemburg, waar maar liefst 91% van de gemeenten een tekort aan huisartsen heeft (tegenover 86% in 2016).

Uiteindelijk berekent Aviq dat er, om het huidige tekort op te vullen en ten minste 90 huisartsen per 100.000 inwoners in elke gemeente te hebben, 162 extra artsen nodig zouden zijn.

Dit is een zeer kortzichtige visie, want om ook de artsen te vervangen die naar verwachting de komende vijf jaar met pensioen gaan, zuller er in totaal 633 extra artsen nodig zijn (waarvan 326 ter vervanging van de artsen die vandaag al 70 jaar of ouder zijn). Vanwege hun grote bevolking is de behoefte het grootst in Henegouwen (322) en de provincie Luik (234). De behoefte is 59 in Waals-Brabant, 84 in de provincie Luxemburg en 96 in de provincie Namen.

Een vertraging in de verjongingstrend

De cijfers van Aviq geven ook informatie over het profiel van artsen. Interessant is dat, hoewel de gemiddelde leeftijd van actieve huisartsen sinds de start van de gegevensverzameling in 2016 gestaag daalde (van 53 jaar in 2016 tot 47,6 jaar in 2023), deze trend in 2024 lijkt te zijn afgevlakt op een gemiddelde leeftijd van 47,4 jaar dit jaar.

In Luxemburg is de gemiddelde leeftijd van huisartsen zelfs licht gestegen (maar blijft, net als in Waals-Brabant, een van de jongste in Wallonië met 45,5 jaar). Henegouwen heeft de hoogste gemiddelde leeftijd van huisartsen, namelijk iets meer dan 48 jaar.

Verdere feminisering

Eén trend die zich echter voortzet, is de feminisering van het beroep. "In 2024 is de verhouding tussen vrouwen en mannen bij artsen van 55 jaar en ouder, die hun opleiding dus minstens 30 jaar geleden hebben afgerond, in het voordeel van mannen (2,5 keer meer mannen dan vrouwen)", legt Aviq uit. "Bij artsen van 45-54 jaar zijn er bijna evenveel vrouwelijke als mannelijke artsen (verhouding 1,2)." Bij jongere leeftijdsgroepen is de verhouding omgekeerd, met meer vrouwen dan mannen (2,3 vrouwen voor elke man van 35-44 jaar en 2,1 voor die van 25-34 jaar).

Methodologie
Dit register betreft huisartsen die in de periode 2016 tot en met 2024 als huisarts werkzaam waren in het Waals Gewest (uitgezonderd de Duitstalige Gemeenschap).
Aan het einde van elk jaar stuurt Aviq elke huisartsenkring de voorgaande lijst met actieve artsen in hun kring. De groepen actualiseren deze lijst door de naam en het adres van de praktijk van nieuwe artsen die zich in het betreffende jaar hebben gevestigd toe te voegen en door aan te geven welke artsen niet langer in de groep werkzaam zijn. Indien nodig worden ook de praktijkadressen, het aantal halve dagen en de deelname aan de wachtdienst bijgewerkt. De registratiegegevens worden jaarlijks op 31 december definitief vastgelegd.
De criteria voor opname en uitsluiting in het register zijn besproken met vertegenwoordigers van de beroepsgroep tijdens de vergadering van 22 februari 2017. Alle huisartsen, ongeacht hun leeftijd, met een RIZIV-nummer dat eindigt op 003 of 004 ​​en die aangeven als huisarts werkzaam te zijn, zijn opgenomen in het register. Artsen met een gemengde praktijk (bijvoorbeeld traditionele huisartsenzorg en preventieve geneeskunde) worden proportioneel opgenomen op basis van het aantal uren dat zij traditionele huisartsenzorg uitoefenen.
De volgende personen zijn niet in dit register opgenomen: huisartsen in opleiding; gepensioneerde of uitgeschreven huisartsen; artsen die fulltime een andere medische activiteit uitoefenen dan traditionele huisartsenzorg (voeding, acupunctuur, homeopathie, diëtetiek, sportgeneeskunde, bedrijfsgezondheidszorg, preventieve geneeskunde, ONE-artsen, Rode Kruis-medewerkers, coördinerend arts in verpleeghuizen, gevangenisarts, enz.); en artsen die op 31 december van het betreffende jaar met ziekteverlof zijn.
Sommige artsen hebben meerdere praktijken. Om dubbeltellingen te voorkomen, wordt in het kadaster voor heel Wallonië slechts één praktijk meegeteld bij de berekening van het aantal artsen. Een arts met twee of meer praktijken wordt toegewezen aan de gemeente waar zijn of haar activiteit het meest significant is in termen van halve werkdagen. Voor analyses van het voltijdsequivalent worden alle praktijken in aanmerking genomen.