Open brief aan de besluitvormers
Voor een ambitieus beleid ten gunste van begeleide zelfmedicatie, betrouwbare informatie over geneesmiddelen en een correct gebruik ervan
In een context die wordt gekenmerkt door een toenemende druk op de zorgsystemen, de opkomst van desinformatie over gezondheid en de noodzaak van een ecologische transitie, is het dringend nodig om begeleide zelfmedicatie opnieuw centraal te plaatsen in het volksgezondheidsbeleid.
Marc Gryseels, gedelegeerd bestuurder & Thibaut Uylenbroeck, secretaris-generaal van BACHI
In een context die wordt gekenmerkt door een toenemende druk op de zorgsystemen, de opkomst van desinformatie over gezondheid en de noodzaak van een ecologische transitie, is het dringend nodig om begeleide zelfmedicatie opnieuw centraal te plaatsen in het volksgezondheidsbeleid.
Zelfmedicatie mag niet tegenover het zorgtraject worden geplaatst. Wanneer zij wordt omkaderd, geadviseerd en gestuurd door zorgprofessionals, vormt zij juist een krachtige hefboom voor de volksgezondheid. Ze bevordert de snelle behandeling van lichte aandoeningen, versterkt de autonomie van burgers, verhoogt de efficiëntie van het gezondheidssysteem en helpt om medische middelen voor te behouden aan situaties waarin ze echt noodzakelijk zijn.
Duidelijke risico's
Omgekeerd houdt een louter restrictieve aanpak of een visie van ‘eenvoudige zelfmedicatie’ die aan de patiënt wordt overgelaten, duidelijke risico’s in: verkeerd gebruik van geneesmiddelen, uitstel van gepaste zorg, onaangepaste aankopen, opstapeling van ongebruikte geneesmiddelen en verwarring tussen betrouwbare informatie en misleidende online informatie.
Daarom verdedigen wij een duidelijke visie: educeren in plaats van verbieden, begeleiden in plaats van negeren, responsabiliseren in plaats van de situatie ondergaan.
De uitdaging is in de eerste plaats gezondheidsgerelateerd. Een correct gebruik van geneesmiddelen berust op drie essentiële pijlers: duidelijke informatie, professioneel advies en goed begrip door de patiënt. Begeleide zelfmedicatie maakt het precies mogelijk om dit kader op een veilige manier te waarborgen.
Doorslaggevende rol
Vooral de apotheker speelt hierbij een doorslaggevende rol op het vlak van doorverwijzing, waakzaamheid en preventie. Hij of zij is vaak de eerste zorgprofessional die wordt geraadpleegd en moet volledig worden erkend als eerstelijnsactor bij de aanpak van lichte aandoeningen en bij de preventie van verkeerd gebruik.
De uitdaging heeft ook een democratisch aspect. Burgers worden blootgesteld aan een steeds grotere hoeveelheid onnauwkeurige, angstwekkende of foutieve informatie over geneesmiddelen, vooral via sociale media.
Paradoxaal genoeg beschikken verantwoordelijke en gereguleerde actoren over zeer beperkte mogelijkheden om zich uit te spreken. Houders van een vergunning voor het in de handel brengen en bedrijven die binnen een strikt kader werken, kunnen noch vrij reageren op de onwaarheden die circuleren, noch bepaalde kennelijk foutieve beweringen in real time corrigeren, uit vrees dat hun communicatie als ongepaste promotie wordt beschouwd.
Verifieerbare informatie
Deze situatie creëert een zorgwekkend onevenwicht: de minst gecontroleerde boodschappen circuleren het gemakkelijkst, terwijl de meest gereguleerde actoren vaak het zwijgen wordt opgelegd. Daarom is het essentieel om in het publieke debat beter onderscheid te maken tussen commerciële promotie en de verspreiding van objectieve, nuttige en verifieerbare informatie over geneesmiddelen.
Informeren over correct gebruik, gebruiksvoorzorgen, contra-indicaties van een behandeling of de noodzaak van professioneel advies is geen aanzet tot verkoop. Het is een vereiste van volksgezondheid.
Deze reflectie moet ook de milieudimensie integreren. De strijd tegen geneesmiddelenvervuiling en verspilling kan niet worden gewonnen met één enkele technische maatregel.
Het verkleinen van verpakkingen kan in bepaalde gevallen helpen om ongebruikte resten te beperken, maar deze maatregel alleen pakt de kern van het probleem niet aan.
Rationeel gebruik
De echte uitdaging ligt in het rationele gebruik van geneesmiddelen: voorschrijven of adviseren wanneer dat aangewezen is, informeren over correct gebruik, onnodige aankopen voorkomen, overmatige opslag vermijden en de terugbrenging van ongebruikte geneesmiddelen naar de geschikte kanalen bevorderen.
De context is intussen grondig veranderd. De toegang tot vrij verkrijgbare geneesmiddelen wordt vandaag vergemakkelijkt door online handel, door buitenlandse platformen en door meer geliberaliseerde modellen in andere landen. Denken dat men op deze nieuwe realiteit kan antwoorden met alleen maar verboden of met een loutere verstrenging van de nationale regels, is een illusie.
Wanneer de toegang gemakkelijker, breder en soms minder gecontroleerd wordt, is de meest doeltreffende reactie net niet minder informatie, maar meer educatie, meer begeleiding en meer betrouwbare houvast.
Coherente en moderne aanpak
Wij roepen de overheid daarom op om werk te maken van een coherente en moderne aanpak gebaseerd op verschillende prioriteiten: begeleide zelfmedicatie volledig erkennen als een aanvullende pijler van het zorgtraject; de rol van zorgprofessionals, in het bijzonder die van de apotheker, versterken in doorverwijzing, advies en de preventie van verkeerd gebruik; het communicatiekader aanpassen om nuttigere, snellere en meer pedagogische informatie over geneesmiddelen mogelijk te maken, met strikte naleving van de ethische en reglementaire vereisten; de samenleving beter wapenen tegen desinformatie over gezondheid door betrouwbare en verantwoordelijke bronnen meer ruimte te geven, correct geneesmiddelengebruik centraal plaatsen in het milieubeleid, niet vanuit een bestraffende logica, maar vanuit een logica van educatie, verantwoordelijkheid en doeltreffendheid.
Een volwassen overheidsbeleid bestaat er niet in bestaande gebruiken te ontkennen, maar om ze te organiseren. Het bestaat er niet in te veronderstellen dat burgers zullen afzien van het zoeken naar oplossingen op eigen houtje, maar om ervoor te zorgen dat zij dat op een veilige, geïnformeerde en verantwoorde manier kunnen doen.
Loslaten of begeleiden
Op het vlak van zelfzorg ligt de echte keuze niet tussen vrijheid en bescherming, maar tussen loslaten of begeleiden.
Vandaag hebben we de kans om een meer evenwichtige, realistische en beschermende visie uit te bouwen op geneesmiddelen zonder voorschrift: een visie die steunt op vertrouwen, deskundigheid, responsabilisering en de kwaliteit van informatie.
Want in de volksgezondheid is het juiste antwoord niet om uit principe te verbieden. Het juiste antwoord is om te educeren, te begeleiden en te voorkomen.
